Enstitü Sosyal Lisansüstü Buluşmaları’nda Bilimsel Araştırma Süreçleri Ele Alındı

Enstitü Sosyal Araştırma ve Strateji Programı (ESAS) kapsamında tez, makale ve akademik proje çalışmalarına katkı sağlamak amacıyla düzenlenen Lisansüstü Buluşmaları, çeşitli disiplinlerden uzman araştırmacıları lisansüstü araştırmacılarla bir araya getiriyor. Geçtiğimiz üç ayda Boğaziçi Üniversitesi Dilbilimi Bölümünden Dr. Öğr. Üyesi Ümit Atlamaz, Marmara Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümünden Dr. Öğr. Üyesi Aliye Nur Keleşoğlu ve İstanbul Teknik Üniversitesi İktisat Bölümünden Dr. Öğr. Üyesi Sinan Ertemel’in katılımıyla gerçekleştirilen programlarda tez konusunun seçimi, literatür taraması ve jüri değerlendirmesinde esas alınan ölçütler ele alındı. 

26 Haziran’da Ümit Atlamaz’ın “Tez Konusunun Seçimi ve Yapılabilirliği” başlıklı konuşmasında, yüksek lisans ve doktora çalışmalarından beklenen akademik katkılar değerlendirildi. Atlamaz, yüksek lisans tezlerinde bilimsel araştırma yöntemleriyle bir hipotezi sınamanın veya veriyi açıklamanın esas olduğunu belirtti. Doktora çalışmalarında ise mevcut bilgiye özgün bir katkı sunulmasının beklendiğini ifade ederek araştırmanın kapsamının ve tamamlanma süresinin bu farklılıklara göre belirlenmesi gerektiğini anlattı. Tez konusu seçiminde araştırmacının ilgisi, danışmanın çalışma alanı ve üniversitenin araştırma imkânları arasındaki ilişkiye değinen Atlamaz, danışmanlık sürecini araştırmacıya yön gösterme ve zaman kazandırma açısından değerlendirdi. Danışman seçiminde akademik ünvandan ziyade, çalışılan konuya yakınlığın ve sağlanacak desteğin gözetilmesini önerdi. Araştırmacının tez süresince konuya hâkim olması ve çalışmasını tamamlayabileceği bir kapsamda yürütmesi gerektiğini belirtti. Programda ayrıca, kuramsal ve uygulamalı alanların çalışma koşulları da karşılaştırıldı. Atlamaz, özellikle yapay zekâ gibi hızlı gelişen alanlarda literatürü takip etmenin güçlüklerine değindi. Bilimsel araştırmada olguların nasıl işlediğini açıklayan modeller kurulmasını ele alarak soyut modeller ile gerçekliğin karmaşıklığı arasındaki gerilimi tartıştı.

22 Temmuz’da Aliye Nur Keleşoğlu’nun katılımıyla gerçekleşen “Literatür Taraması ve Kritiği Nasıl Yapılır?” başlıklı programda literatür taraması; araştırma sorusunun geliştirilmesi, teorik ve kavramsal çerçevenin kurulması ve çalışmanın literatürdeki yerinin belirlenmesi üzerinden ele alındı. Kaynakların temalar ve argümanlar etrafında karşılaştırılması, kullanılan yöntemlerin ve verilerin güvenilirliğinin değerlendirilmesi gerektiğini belirten Keleşoğlu, tarama sürecinde anahtar kelime kullanımı, güncel yayınların takibi ve düzenli not tutmanın önemine dikkat çekti. Yapay zekâ araçlarının kullanımında ise alan bilgisinin ve eleştirel değerlendirmenin gerekliliğine vurgu yaptı. 

13 Ağustos’ta Sinan Ertemel’in “Jüri Perspektifinden Tez Kalitesi ve Metodolojik Nüanslar” başlıklı konuşmasında, tezlerin değerlendirilmesinde kullanılan ölçütler ele alındı. Ertemel, bir tezin niteliğini soru, metodoloji, analiz, sonuç ve katkı olmak üzere beş başlık üzerinden değerlendirdi. Araştırma sorusuyla seçilen yöntem arasındaki uyumu, ulaşılan sonuçların açıklığını ve kapsayıcılığını jüri değerlendirmesi açısından tartıştı. Ertemel, özgün katkının yeni bir araştırma sorusuyla veya kullanılan yöntemle ortaya konabileceğini belirterek çalışmanın literatürdeki benzer araştırmalardan nasıl ayrıştığının açıklanması gerektiğine dikkat çekti. Ayrıca sorunun araştırmacının yöntem bilgisi ve çalıştığı alana hâkimiyetiyle uyumlu olması gerektiğini belirtti. Teorik modellerde dışsal kabul edilen unsurların araştırmanın sınırlarını oluşturduğunu, analizin model içinde açıklanmaya çalışılan değişkenlere odaklanması gerektiğini aktardı. Tezin katkısı ifade edilirken araştırmanın kapsamını aşan iddialardan kaçınılması gerektiğini de vurguladı.

Lisansüstü Buluşmaları, bilimsel araştırma süreçlerinin farklı aşamalarını ele alan oturumlarla devam edecek.